Endüstri Ürünleri Tasarımı

19 Ocak 2022
Yayınlayan: sonnurozdemir
Kategori: 12. Sınıf

Tasarım: Bir objeyi planlamak, kâğıt üzerine dökmek, sanatsal çalışmayı taslak hâline getirme anlamlarında kullanılmaktadır. Bir şeyi zihinde biçimlendirme, şekillendirme olarak da tanımlanmaktadır. Günümüzde genel olarak “dizayn-tasarım” kelimesini planlamak, endüstri ürünlerini tasarlamak olarak da kullanmaktayız.

Tasarım tarihinde; tasarımın ne olduğuna, hangi görevleri üstlendiğine ve vurgulanması gerekenin ne olduğuna dair çok sayıda farklı düşünce bulunmaktadır. Bu düşüncelerin sonucunda zıtlık içeren pek çok yeni biçim anlayışı ortaya konmuştur. XIX. yüzyılın ikinci yarısında teknoloji, endüstri ve ekonomi her zamankinden daha büyük bir hızda gelişme göstermiştir. Endüstrileşmenin erken yıllarında, ürün tasarımında zanaatkârlık becerilerinin endüstride üretilecek ürün açısından önemini yitirmeye başlaması, o döneme kadar önemli üreticiler olan zanaatkârlar açısından farklı tepkilere yol açmıştır. Toplumun zevklerinin gelişmesi, yeni form arayışları, farklı yaklaşımları geliştirmiştir. Ülkelerin ekonomik gelişmelerinde sanayideki yeniliklerin, buluşların, özgün çalışmaların, yeni tasarımların önemi büyüktür. Özellikle Avrupa ülkelerinden İngiltere ve Almanya’da tasarım açısından önemli hareketler yaşanmıştır. Endüstriyel ürünlerde yeni form anlayışları ortaya çıkmıştır.

Tasarım, bir üründe meydana getirilecek çizgi, şekil, renk, biçim, malzeme ve bütün estetik özelliklerin toplamıdır. Rekabet ortamının çok gelişmiş olduğu günümüz piyasa ortamında ürünler için bu tür tasarım ve yenilikler çok büyük önem taşımaktadır. Bunun en önemli kanıtı, teknik bakımdan aynı olsalar da iki ürün arasından tasarım açısından daha iyi tasarlanmış ve estetik kaygı taşıyan ürünlerin tercih edilmesidir.

Sanatsal Tasarım ve Endüstriyel Tasarım Arasındaki Farklar

Endüstriyel ürün tasarımı; bir ürünün bütününün veya bir bölümünün şekil, çizgi, renk, biçim, doku, malzeme veya süslemesi gibi duyular ile algılanabilen çeşitli unsur ve özelliklerinin oluşturduğu estetik görünümdür. Estetik görünüş ürünün tek başına biçimi, modeli, rengi veya bunların kombinasyonlarından ortaya çıkar ve doğrudan göze hitap eder. Tasarlanan ürün, endüstriyel yollarla birden fazla üretilebilir olmalıdır. Tasarımın endüstriyel özellik taşıması ve endüstriyel tasarım olarak tanımlanması bu özellikten gelmektedir.

Ürün, endüstriyel yollarla birden fazla üretilebilir özellikte değilse veya birden fazla üretilmemişse bu durumda ortaya çıkarılan ürün, sanat ürünü olarak kabul edilir ve telif hakları kapsamında korunur. Buna resim ve heykel sanatlarından örnek eserler gösterilebilir. Endüstriyel tasarım, ihtiyacı karşılamak için vardır. Sanatın hissettirme dışında ihtiyacı karşılama fonksiyonu yoktur. Sanat, insan kültürünün temel taşlarından biridir. Her kültür gelecek nesillere bir şeyler bırakarak kendi öz kültürü ile var olur. Sanatsal tasarım merak ve hayranlık uyandırır. Bir resme, heykele, kolaja ya da montaja bakıldığında zihinde sanatçının ve yapıtının hissettirdikleri düşünülmeye başlanır. Endüstriyel tasarımın ise bunlara zamanı yoktur. İnsanların görmesine, takdir etmesine gerek duymaksızın onların yaşamını kolaylaştırmak için tasarım yapılır. Sanatsal tasarım tamamen yok olana kadar vardır. Endüstriyel tasarımda ürün kullanımda olduğu sürece vardır. Sanatsal tasarımın herhangi bir kısıtlaması yoktur. Endüstriyel tasarım zamanın, bütçenin ve tabii ki tasarımı onaylayan kişinin hoşlanmadığı kısıtlamalarla bağlıdır.

Endüstri Ürünleri Tasarımının Özelliklerinin Belirtilmesi

Endüstride yeni bir ürün tasarlama düşüncesi, tarih içindeki çok uzun bir zaman dilimi boyunca çok değişik yollarla uygulanarak günümüze kadar gelmiştir.

“Rönesans’ın ünlü sanatçısı Leonardo da Vinci’nin kitaplarında görülen resimler yaklaşık 1475 tarihinde başlar ve kendisinin yalnızca resme değil aynı zamanda teknik incelemelere de önem verdiğini kanıtlar. Sanatçı, zamanla daha karmaşık mekanizmaları da tasarlamaya başlar. Basit ve geleneksel sistemlerden yola çıkarak gerçek makine sistemleri geliştirir. Bunların değişkenlerini inceler ve farklı biçimlerini göstermek için estetik kaygı, akılcı ve uygulamalı bir bilgiyle onları parçalara ayırır. Yüzyıllar boyunca değişik özellikler kazanan bu süreç, günümüzde gittikçe hızlanmaktadır. Çünkü her ürün, onu hazırlayan ve oluşturan koşullara bağlı olarak biçimlendirilerek kimliğini bulmaktadır. Bu nedenle başarıya ürün tasarım adımlarının doğru planlanmasıyla ulaşılabilir. Tasarım yapma düşüncesinin, genel olarak ilk insanın herhangi bir şeyi eline alıp onu yeniden biçimlendirmesi ile başlamış olduğu varsayılır. İşte o ilk günden bugüne kadar pek çok çeşitli amaç için ürün tasarlanmıştır. Anadolu’da yüzyıllar boyunca kullanılmış olan bu “ellik” aslında en basit koşullarda, en doğru kararlarla çözümlenmiş yaratıcı tasarımlardandır. Bütün bu ürünler kullanılmış ve işi bitince de yok olmuştur. Bu sürede üretimde kullanılmış araç gereç de sürekli olarak değişmiştir.

Endüstri ürünleri tasarımı; makineler, teknolojik ürünler, mutfak malzemeleri, beyaz eşyalar ve diğer benzer ürünlerin ü. boyutlu olarak tasarlanması ve geliştirilmesidir. Endüstri, insanların bugün sahip oldukları standartları belirler. Endüstriden önce, her şey el yapımı bir nesneydi. Sonra çoğunlukla makine desteği ile bir grup insanın, giyimden arabaya aynı nesneleri büyük miktarlarda oluşturmalarına olanak tanıyan seri üretim oluşumu gelmiştir. Tasarım oluşturulurken beklentiler ile çağın gerekleri göz önüne alınır. Müşteri talebine göre şekillenen tasarımlarda görsel zenginliğin bütün ögeleri kullanılır.

Endüstriyel tasarımlar; teknik ve tıbbi aletlerden, saatler, mücevherat ve diğer lüks eşyalara, ev aletlerinden mimari ve tekstil gibi uygun olabilen eşyalara kadar her türlü sanayi ve el yapımı ürünlere uygulanabilir. Endüstriyel ürün tasarımlarında ürün görünümü objeye fonksiyonellik kazandırmaz fakat satın alacak tüketicinin ürünü seçerek almasına etken olabilir. Bu tür endüstriyel tasarımlara örnek olarak kumaşlar, tabak, kase vb. gibi mutfak eşyaları gösterilebilir. Tabaklar kaseler ve bardaklar kullanım olarak içindeki sulu yiyeceğin dışarı sızmasına veya akmasına izin vermeyecek özelliktedir. Ancak tabak, kase ve bardak biçiminin farklılığı yani daire, elips veya köşeli biçimde oluşu tasarımın farklılığını gösterir. Ürüne çoğu zaman fonksiyonel üstünlük sağlamayan bu tasarım farklılıkları yine tüketicinin ürünü satın almasında önemli kriterlerden biridir. Birden çok üretilebilecek özellikteki ürünün biçim, renk, desen veya bunların kombinasyonu ürüne fonksiyonel üstünlük katmasa da endüstriyel tasarım olarak nitelenir.

Endüstriyel tasarımların bir diğer türünde ise ürünün tasarım olarak kabul edilen biçimi, ürüne fonksiyonel nitelikler kazandırabilir. Bu görsel özellikler, tüketicinin ürünü seçerek satın almasında doğal olarak önemli rol oynar. Bu tür tasarımlara örnek olarak elle tutuş ve kullanım kolaylığı sağlayacak şekilde tasarlanmış bir bıçak, yağmurlu havalarda yola tam oturmayı sağlayacak özelliklerde dış yüzeyinde girintiler çıkıntılar bulunan araç lastiği, elle tutmayı ve kolayca bastırmayı sağlayacak biçimde kapı kolu vb. gösterilebilir. Bu ürünlerin biçimi, ürünün görünümüne farklılık getirdiği gibi ürüne fonksiyonel nitelik de kazandırır.Tasarımın ürüne fonksiyonel üstünlük kazandırması durumunda, bu tasarım, buluş olarak da değerlendirilir ve patent verilebilme kriterlerine sahip ise patent ile korunur.