Karikatür Sanatı

Karikatür

İnsan ve toplumla ilgili her tür olayı konu alarak abartılı bir biçimde veren, düşündürücü ve güldürücü resim (TDK).

“Karikatür; yüzün belirgin çizgilerini ya da bedenin oranlarını tamamen yergi amacıyla abartarak ya da biçimini bozarak, desen, resim vb. yolla gülün. ve acayip bir biçimde betimleme sanatıdır.” (Gombrich: 1992).

Karikatürün içinde gizlenmiş anlamı yakalayabilmek için resim bazen yazıyla da desteklenir. Edebiyattaki mizah ve yergi, resimde karikatür olarak yer alır. Karikatürler, istenen amaçlara göre şaka yapmak veya alay etmek için yapılmış olabilir. Karikatür, insanları ve olayları alışılmadık yollarla tasvir eden çizgiye dayalı ve düşündürücü mizah türüdür.

Karikatürün öncelikli görevi; çizgiyle eğlendirme, hoşça vakit geçirme, olayların tüm ciddiyetine karşın bulabildiği tüm “komik” noktaları gözler önüne sermektir. Biçimlendirmede vücut oranları deformasyona uğratılır ve yüzde isteyerek kaba çarpıtmalar, abartmalar yapılır. Geometrik formlarla sade biçim dili kullanılır. Kişide gülme hissi uyandırmak için karakterler farklı biçimlere dünüşebilir.

Karikatür güldürmek gibi asli görevinin yanı sıra dünyada sosyal ve siyasi eleştiri yapmak için çok sık kullanılan mizah türüdür. Karikatür çiziminde kullanılan biçimsel yöntem ve yaklaşımlar konuya dikkat çekmeyi ve mesaj vermeyi de amaçlar. Gerçek dünyada var olan görüntülerin biçimleri karikatür tekniğinde komik geometrik formlara dönüşür.

Karikatür sanatı, toplum içerisinde yönetici konumda bulunan lider, meclis, zümre, topluluk vb. pek çok kişi ve kurumu kimi zaman desteklemek, çoğunlukla muhalefet ve hicvetmek için kullanılır.

Karikatür çizmeyi daha ileriye taşıyabilmek için çizerin kültürel yönden donanımlı olması, güncel olayları yakından takip etmesi; politik, kültürel, ekonomik durumlarla ilgili kapsamlı araştırmalar yapması ve çizgide kendi üslubunu koruması gerekir.

Karikatürde ironi ve hiciv kavramları

“İroni’’nin söylenen sözün tersini kastederek kişiyle veya olayla alay etmedir. Söylenen söz ya da yapılan eylemin, ciddi görüntüsünün altında, çelişki noktası yakalanır. Mizahtan farklı olarak ironi daha eleştirel yaklaşır.

İroni; mimik, jest ve tonlama ile söylemek istenen ifadeyi kuvvetlendirir. İroni yapmak için karşılaşılan duruma uygun bir şeyler söylenmesi ve karşıdakinin açıkça iğnelemek istenmesi gerektiği değişik örneklerle açıklanabilir.

Hiciv bir kimseyi, bir fikri, bir durumu açık veya kapalı şekilde, iğneli bir dille yerme sanatıdır. Halk şiirinde buna ‘‘taşlama’’ denir. Bazı halk türküleri, bilmeceler, fıkralar, tekerlemeler, destanlar, hikâyeler, atışmalar hiciv özellikleri göstermektedir. Hiciv çoğunlukla toplumsal sorunlara yönelik eleştiri amaçlı yapılır.

Türk ve Altay mitolojisinde masal, fıkra ve benzer halk anlatılarında adı geçen saçsız masal kahramanı Keloğlan’ın başlıca özelliklerinin dürüstlüğü, mertliği, cesareti, yardımseverliği, cömertliği ve kurnazlığı olduğu belirtilir.

Nasreddin Hoca (13. yy.) fıkralarının eğiticidir. Nasrettin Hoca fıkraları; iyimserlik, hayata bağlı ve ümitli olma, özeleştiri yapabilme, hoşgörülü, tedbirli olma, içki alışkanlığının kötülüğü vb. ögeler taşımaktadır. Fıkralarında, kişiyi düşünmeye de sevk eden söz ve zekâ oyunlarına dayalı gülmece unsurları vardır. Toplumdaki sorunları, halkın anlayacağı şekilde, manidar üslubuyla kısa ve öz olarak dile getirmektedir. Karagöz oyunundaki Hacivat ve Karagöz ile orta oyunundaki Kavuklu ve Pişekâr’ın halkın içinden insanları temsil ettiği ve mizahın bu tipler arasındaki zıtlaşmadan doğar. Günümüzde mizahı; reklam ve animasyon filmlerinde, ambalaj ve yayın tasarımlarında, duvarlardaki grafiti çizimlerinde, illüstrasyon ve fotoğraf gibi farklı alanlarda görmek mümkündür.